Malaysia Antara Tiga Negara ASEAN Paling Terdedah Kepada Risiko Gangguan Bekalan Minyak Teluk Persia

Krisis yang semakin meruncing di rantau Asia Barat kini meletakkan keselamatan tenaga di Asia Tenggara dalam keadaan berjaga-jaga. Menurut laporan penyelidikan terbaru, Malaysia, Filipina, dan Vietnam dikenal pasti sebagai tiga negara utama di rantau ASEAN yang paling terdedah kepada risiko gangguan bekalan susulan konflik yang melibatkan negara-negara Teluk. Pergantungan yang tinggi terhadap minyak mentah dari Teluk Persia menjadikan rantaian bekalan tenaga serantau sangat sensitif terhadap sebarang pergolakan di Selat Hormuz.

Laporan daripada Maybank Investment Bank (Maybank IB) mendedahkan bahawa sebahagian besar penghantaran minyak mentah dan gas asli cecair (LNG) yang melalui Selat Hormuz adalah ditujukan untuk pasaran Asia. Walaupun China dan India merupakan pengimport terbesar, kesan limpahan terhadap negara-negara membangun di Asia Tenggara adalah sangat signifikan dan membimbangkan bagi kestabilan ekonomi domestik.

Analisis Tahap Pendedahan Import Minyak Mentah ASEAN

Data menunjukkan terdapat perbezaan ketara dalam tahap kebergantungan negara-negara ASEAN terhadap sumber minyak dari Teluk. Kebergantungan ini menentukan sejauh mana sesebuah negara akan terjejas sekiranya berlaku sekatan atau gangguan laluan kapal tangki di Asia Barat.

Kedudukan Pendedahan Mengikut Negara

• Filipina: Mencatatkan pendedahan tertinggi sebanyak 95%, menjadikannya negara paling rapuh kerana hampir keseluruhan keperluan minyaknya bergantung kepada pengimportan.
• Vietnam: Berada di kedudukan kedua dengan tahap pendedahan sebanyak 88%.
• Malaysia: Berada di kedudukan ketiga dengan tahap pendedahan sebanyak 69%, satu angka yang menunjukkan Malaysia masih sangat bergantung kepada bekalan luar meskipun merupakan pengeluar minyak dan gas.
• Thailand dan Singapura: Masing-masing mencatatkan pendedahan sebanyak 59% dan 52%.
• Indonesia: Mempunyai profil import yang lebih pelbagai dengan hanya 20% sumber minyak mentahnya datang dari negara-negara Teluk.

Implikasi Terhadap Subsidi Bahan Api di Malaysia

Bagi Malaysia, kesan daripada lonjakan harga minyak global akibat konflik di Asia Barat bukan sekadar teori ekonomi, tetapi telah memberikan tekanan langsung kepada fiskal negara. Kebergantungan kepada import minyak mentah ini telah menyebabkan kos subsidi kerajaan meningkat secara mendadak dalam tempoh yang sangat singkat.

Maybank IB melaporkan bahawa jumlah subsidi kerajaan melonjak daripada kira-kira RM700 juta kepada RM3.2 bilion dalam masa kurang dari seminggu selepas harga minyak dunia melambung tinggi. Sebagai langkah tindak balas, kerajaan telah menyelaraskan harga bahan api tanpa subsidi bagi mengimbangi kenaikan harga pasaran dunia. Walau bagaimanapun, rakyat masih dilindungi melalui mekanisme subsidi bersasar seperti Budi Madani RON95 (Budi95) dan Budi Diesel untuk memastikan kos sara hidup tidak terjejas secara drastik.

Peranan China dan Singapura dalam Rantaian Bekalan Serantau

Selain faktor konflik, dasar perdagangan China juga memainkan peranan penting dalam menentukan ketersediaan produk petroleum ditapis di rantau ini. China telah mula mengehadkan eksport produk ditapis seperti diesel, petrol, dan bahan api jet bagi memenuhi keperluan domestik mereka sendiri.

Kesan Terhadap Pasaran Produk Ditapis

Walaupun China menggunakan sebahagian besar outputnya untuk kegunaan dalaman, negara itu mengeksport kira-kira 5.8 juta tan produk ditapis pada tahun 2025 ke pasaran utama seperti Singapura, Vietnam, Jepun, dan Korea Selatan. Sebarang sekatan berterusan daripada China akan mengeruhkan lagi keadaan kekurangan bekalan di ASEAN.

Singapura pula memegang peranan kritikal sebagai hab bahan api jet antarabangsa utama. Sebarang gangguan kepada aliran produk ditapis akan memberi impak besar kepada rantaian bekalan serantau, terutamanya bagi sektor penerbangan. Singapura juga mempunyai ketergantungan diesel tertinggi di ASEAN, dengan 16% bekalan datang dari negara Teluk, diikuti oleh Indonesia (8.4%) dan Thailand (6.8%).

Ketergantungan Terhadap Gas Asli dan LPG

Isu keselamatan tenaga ini tidak terhad kepada minyak mentah sahaja, malah merangkumi sektor gas. Vietnam sekali lagi dilihat sebagai negara yang paling bergantung dengan 49% bekalan gasnya bersumber dari negara Teluk, di mana 70% daripada import Liquefied Petroleum Gas (LPG) mereka berasal dari Timur Tengah.

Bagi Indonesia, wilayah Teluk menyumbang 37% daripada import gasnya, manakala Thailand mengimport 28%. Singapura pula mengimport kira-kira 17% gas dari Teluk, dengan hampir satu perempat daripada import gas aslinya datang dari Qatar. Memandangkan Singapura bergantung kepada gas asli untuk 95% daripada penjanaan kuasanya, kestabilan bekalan dari Teluk adalah perkara yang tidak boleh dikompromi.

Ancaman Terhadap Sektor Pertanian dan Industri

Selain tenaga, Teluk Persia adalah sumber global utama bagi pelbagai komoditi kritikal yang menjadi nadi kepada rantaian bekalan petrokimia, perlombongan, pembinaan, pengangkutan, dan pertanian. Salah satu impak yang sering terlepas pandang adalah bekalan baja.

Krisis Baja Nitrogen dan Urea

Thailand amat bergantung kepada baja nitrogen dari Teluk, dengan Arab Saudi sebagai pembekal terbesarnya. Sebanyak 67% daripada import baja nitrogen Thailand (setakat 2024) dan 74% daripada baja urea — jenis baja yang paling banyak digunakan — datang dari negara-negara Teluk. Sebagai perbandingan, Filipina dan Malaysia mempunyai tahap ketergantungan yang lebih rendah dalam aspek ini, masing-masing pada kadar 10% dan 7%. Namun, kenaikan harga global baja tetap akan memberi kesan kepada kos input pertanian di seluruh rantau ini.

Secara keseluruhannya, pendedahan tinggi ASEAN terhadap sumber tenaga dan komoditi dari Asia Barat menunjukkan kerapuhan rantau ini terhadap kejutan bekalan luaran. Kerjasama serantau dan kepelbagaian sumber tenaga dilihat sebagai langkah jangka panjang yang perlu diambil bagi mengurangkan risiko ekonomi yang dibawa oleh ketidakstabilan geopolitik di Timur Tengah.

Sumber: The Star

---

🧡 REKOMENDASI SHOPEE

KLIK UNTUK BELI